Wegkijken

De 61e Biennale d’Arte in Venetië opende begin mei. Een roerige en omstreden editie, niet alleen vanwege het onverwachte overlijden van de uit Kameroen en Zwitserland afkomstige curator Koyo Kouoh een jaar voor de opening. Haar team zette haar plannen en ideeën voort en haar inbreng in de biënnale was duidelijk voelbaar. Het is moeilijk te omschrijven waar dat in zit, maar het zal een combinatie zijn van de keuze van de kunstenaars (het merendeel afkomstig uit andere delen van de wereld dan het westen) en de manier waarop de kunst werd gepresenteerd: er was veel ruimte voor het werk, de sokkels waren van karton (wel van hele goede kwaliteit) en er was een grote verscheidenheid in vorm. 

Het zou nog veel meer stof doen opwaaien als er van politiek in dit evenement, in deze tijd, helemaal geen sprake was.

Behalve roerig, is het een omstreden editie, omdat het meer dan voorheen een politieke biënnale is. Daar kun je natuurlijk ook niet aan ontkomen; het zou nog veel meer stof doen opwaaien als er van politiek in dit evenement, in deze tijd, helemaal geen sprake was. 

Op de aanwezigheid van zowel Israël en Rusland werd kritisch gereageerd en er werd (tijdens de openingsdagen) letterlijk tegen gevochten. Het Russische Pussy Riot en het Oekraïense FEMEN protesteerden luid en duidelijk tegen Rusland en maakten zich hard om de ellende in beide landen en de noodzaak van protest tegen Rusland onder de aandacht te brengen. Vlakbij de Giardini (een van de hoofdlocaties van de biënnale) werd door honderden mensen geprotesteerd tegen de genocide in Gaza en de aanwezigheid van Israël op de biënnale. Door de politie werd hard opgetreden. 

Alles bij elkaar is deze editie van de biënnale – waarin veel van de kunst in de landenpaviljoens misschien niet mind blowing is, uitzonderingen zeker daargelaten – maar alles bij elkaar – de politiek, de kritische kunst, de onkritische kunst, de protesten, de mensen (d.w.z. het publiek dat zich kan veroorloven erheen te gaan) – raakt het. Alles bij elkaar wordt er gewezen naar een wereld in verval, een wereld in conflict, terwijl wij, het publiek, daar op ons ‘gemak’ notie van kunnen nemen. 

Het Russische Pussy Riot en het Oekraïense FEMEN protesteerden luid en duidelijk

De expositie In Minor Keys van Koyo Kouoh in de Arsenale staat daar zowel naast als daartegenover. Die laat – naast heel veel andere dingen – een deel van de oorsprong van de huidige onrust in de wereld zien: de arrogantie van het westen, van een samenleving waarin veel mensen ooit dachten het goede te brengen en ondertussen vooral dingen haalden en het slechte in praktijk brachten. De biënnale toont een half ontwortelde wereld die bezig is een nieuwe balans te zoeken. Voorlopig lijkt die balans ver weg. 

De biënnale toont een half ontwortelde wereld die bezig is een nieuwe balans te zoeken.

De protesten tijdens de openingsdagen van voornamelijk jonge mensen die opkomen voor hun leven en het leven van hun landgenoten in Rusland en Oekraïne was krachtig en ontroerend. Net als het geïmproviseerde landenpaviljoen van Gaza, waar persfoto’s van afschuwelijke taferelen waren getransformeerd tot borduurwerken. Elke vierkante centimeter van alle mogelijke vormen van ellende waren van zeer dichtbij gekopieerd, met steeds weer een nieuwe kruissteek. We zijn het gewend om weg te kijken van foto’s, maar wegkijken van handgemaakt borduurwerk is onmogelijk.