Troost

illustratie: Kamiel Verschuren

De BK-podcast Het kan ook anders loopt bijna op zijn eind. Op 30 september wordt de laatste aflevering in de serie gepubliceerd: een gesprek tussen de maker van de podcast Esther Didden en ondergetekende. Samen kijken we terug op de podcast en de verschillende thema’s die voorbij zijn gekomen. Sommige van die thema’s werden al eerder uitgelicht in de begeleidende essays die sinds oktober 2025 in BK-informatie verschenen en via onze website zijn te lezen en te beluisteren. Het laatste essay in die reeks (nummer 9) verschijnt eind oktober (in de volgende editie van BK-informatie).

Er is een thema dat in de essays niet is besproken, maar dat wel in een deel van de podcastafleveringen langskwam: troost. Niet de troost die het kijken of anderszins ondergaan van kunst ons brengt, maar de troost die het maken van kunst kan bieden. 

Er is een thema dat in de essays niet is besproken, maar dat wel in een deel van de podcastafleveringen langskwam: troost

De bezigheid van het maken kan verlichtend werken, in de zin dat we ons er beter door gaan voelen. Het biedt afleiding en tegelijkertijd ontstaat er iets wat eerder nog niet bestond (op zich is alleen dat laatste al een magisch proces). Die helende werking van het maken van kunst, die je therapeutisch zou kunnen noemen, is meestal niet in eerste instantie wat een professionele kunstenaar beoogt, maar in de praktijk kan het wel zo uitpakken, in elk geval voor een deel: je maakt iets, bent er mee bezig, denkt erover na en als het af is en je kijkt erop terug, merk je dat het hele proces van het maken je mentaal verder heeft gebracht, dat het troost heeft gegeven en ruimte om de dingen op een rijtje te zetten. Een troostrijke ervaring waarbij gedachten en handelingen, die los staan van je dagelijkse beslommeringen, je ergens heen brengen waar je je vrijer en lichter voelt, waar je als het ware los komt van je wereld. 

Die helende werking van het maken van kunst, die je therapeutisch zou kunnen noemen, is meestal niet in eerste instantie wat een professionele kunstenaar beoogt

Voor veel kunstenaars, zo bleek ook uit gesprekken in de podcast Het kan ook anders, is het maken van kunst een noodzaak, komt het voort uit een maar moeilijk te definiëren innerlijke drive. Daar ook in moeilijk tijden mee door kunnen gaan, kan enorm troostrijk zijn. 

De troost die in het maken besloten ligt, kan zich verplaatsen van maker naar kijker

En misschien is dit wel een van de meest troostrijke aspecten van kunst: dat iets wat uit een persoonlijke noodzaak of behoefte ontstaat, uiteindelijk een vorm krijgt die ook voor anderen betekenis heeft. De kunstenaar maakt iets om zich tot de omringende wereld te verhouden, om iets te onderzoeken, te begrijpen of misschien juist even te ontvluchten. Eenmaal gemaakt, is het werk beschikbaar voor een ander en zo kan de troost die in het maken besloten ligt, zich verplaatsen van maker naar kijker. En misschien is juist daarin te vinden wat kunst, in moeilijke tijden, zo waardevol maakt: dat ze niet de belofte doet dat alles goedkomt, maar wel een ruimte kan openen waarin het even anders kan zijn. Zowel voor de kijker als voor de maker.