Niet-weten

Zolang er mensen bestaan, bestaat de zoektocht naar antwoorden. Op die manier heeft de mensheid zich kunnen ontwikkelen tot wetende wezens. Ons niet-weten stimuleert nog altijd onderzoek en wetenschap, waarbij het weten van dingen aanzien geniet. 

Zonder kennis zouden we niet goed kunnen functioneren in een wereld die veel van ons vraagt. Tegelijkertijd kunnen we niet zonder onwetendheid, zonder ‘niet-weten’. Ten eerste omdat het simpelweg onmogelijk is om alles te weten. Ten tweede omdat we als allesweter waarschijnlijk voortdurend overprikkeld zouden zijn. Om een balans te kunnen vinden tussen het weten en niet-weten in een steeds complexere wereld, creëren we een werkbare werkelijkheid: genoeg kennis om te functioneren, en genoeg onwetendheid om niet vast te lopen. 

Zonder kennis zouden we niet goed kunnen functioneren in een wereld die veel van ons vraagt. Tegelijkertijd kunnen we niet zonder onwetendheid, zonder ‘niet-weten’

Iedereen is op bepaalde terreinen onwetend en dat is helemaal niet erg, niemand kan nou eenmaal op alle terreinen ‘wetend’ zijn. Toch blijft het niet-weten knagen aan mensen: Hoe zit dat? Wat moet ik daarmee? Wat wordt hiermee bedoeld? Stuk voor stuk herkenbare vragen, waar niet in alle gevallen een ‘weten’ tegenover staat. Gelukkig zijn er niet altijd antwoorden nodig om het gat van het niet-weten op te vullen. Dat niet-weten kan ook draaglijk worden door kunst te maken of te ervaren. Kunst (beeldend, literatuur, theater, film, muziek, et cetera) kan het niet-weten bevragen en zichtbaar maken. Het kan een zoektocht zijn naar wat we kunnen weten, of op zijn minst naar een begin van weten, of een manier om grip te krijgen op de leegte tussen weten en niet-weten.

Kunst kan het niet-weten bevragen en zichtbaar maken

Deze zoektocht is niet uniek voor kunstenaars en er bestaat zeker in onzekere tijden behoefte aan. Op de natuurlijke neiging van mensen om hun niet-weten op te vullen met weten, wordt niet alleen gereageerd met wetenschap en kunst. Een veelvoorkomend antwoord op niet-weten is ook die van de subjectieve kennis. Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn en kan zelfs behulpzaam zijn, maar het wordt, bijvoorbeeld, wel een probleem als de invulling van het niet-weten wordt gedaan door mensen die doelbewust manipuleren en bovendien beschikken over veel macht, veel volgers en veel daadkracht. We kennen allemaal de historische én de actuele voorbeelden. 

Wetenschap onderzoekt wat we (nog) niet weten en komt met een antwoord. Kunst biedt geen antwoorden op het niet-weten, maar geeft er vorm aan

Wetenschap onderzoekt wat we (nog) niet weten en komt met een antwoord. Kunst biedt geen antwoorden op het niet-weten, maar geeft er vorm aan. Zou de wereld er beter voorstaan als veel meer mensen het gat van het ‘niet-weten’ makkelijker zouden kunnen accepteren door middel van kunst en zo een vorm kunnen vinden voor hun niet-weten? Kunst die mogelijke nieuwe en onbekende werelden laat zien, die ervaringen herkenbaar en deelbaar maakt, die wat we niet goed weten bevraagt en die ons wijst op allerlei dingen en mogelijkheden waar we misschien nog niet eerder over hebben nagedacht. Kunst die ons troost en ons een plek geeft. Als meer mensen hun niet-weten zouden opvullen met kunst, zouden misschien minder mensen hun niet-weten opvullen met hapklare opvattingen en aannames.