Trijn Rembrands is de heldin van het Beleg van Alkmaar uit 1573. Om de stad te verdedigen, vocht ze als zestienjarig meisje moedig mee tegen de Spanjaarden. Sinds 1861 wordt rond 8 oktober dit Alkmaars Ontzet herdacht en gevierd. In 2023, een jubileumjaar, sprak schrijver Simone van der Vlugt de Ontzetrede uit, waarin ze pleitte voor een standbeeld voor Trijn Rembrands. Haar oproep vond gehoor en op 10 oktober jongstleden is het monument onthuld. Esther Didden ging in gesprek met kunstenaar Elisabet Stienstra.
Dat de gemeente aan Elisabet Stienstra dacht voor het maken van dit standbeeld is begrijpelijk. In haar beeldende werk onderzoekt Stienstra hoe vrouwen in de kunstgeschiedenis gerepresenteerd zijn. Hoe is er door de eeuwen heen naar vrouwen gekeken? Hoe zijn vrouwen weergegeven? De vraag om een eerbetoon te maken voor Trijn Rembrands sprak haar aan. Ze maakte een schetsontwerp, net als twee andere kunstenaars, en werd daarna geselecteerd om het beeld daadwerkelijk te realiseren. Het hele proces verliep vlot. Het draagvlak voor dit kunstwerk was groot, zowel bij de gemeente als bij de inwoners. Stienstra verdiept zich graag in de kunstgeschiedenis als ze aan een nieuw beeld werkt. De heldhaftigheid van Trijn deed haar denken aan het beeld David en dan met name hoe Andrea del Verrocchio hem in de 15e eeuw afbeeldde in een typerende contrapposto houding. Hierbij rust het gewicht voornamelijk op één voet en is het bovenlichaam licht gedraaid. Bij dit specifieke beeld ligt het hoofd van Goliath aan de voeten van David, hijzelf staat rechtop, frêle maar eveneens uitdagend met een hand in zijn zij.
Ze maakte een schetsontwerp, net als twee andere kunstenaars, en werd daarna geselecteerd om het beeld daadwerkelijk te realiseren.
“Deze David staat zelfverzekerd en je voelt dat hij zojuist iets heldhaftigs heeft gedaan,” vertelt Stienstra. Het inspireerde haar voor het maken van een standbeeld voor Trijn Rembrands, die ook daadkracht had getoond. Daadkracht bleek eveneens bij deze opdracht aan de orde te zijn; het eren van vrouwen in de vorm van een standbeeld is immers nog steeds geen vanzelfsprekendheid.
De locatie voor het beeld was bepaald toen Stienstra de opdracht kreeg, te weten het Victoriepark. In dat park stond al een klassiek beeld, het Victoriemonument. Kunstenaar Frans Stracké maakte het in 1876, een beeld van de godin Victoria in een klassiek roomwitte kleur. In de volksmond wordt ze Victorientje genoemd. Dat ook het standbeeld voor Trijn daar in de buurt moest komen, is ingegeven vanuit de historie.
Naast de locatie waren er enkele richtlijnen en randvoorwaarden
In 2006 vonden archeologen er de kapotgeschoten stadsmuur compleet met Spaanse kogels, evenals de fundering van de destijds verwoeste Rode Toren. Twee stille getuigen van een afschuwelijke strijd waarbij letterlijk op leven en dood is gevochten. Naast de locatie waren er enkele richtlijnen en randvoorwaarden waar Stienstra rekening mee moest houden. Want hoewel het een heftige oorlog was, mocht het beeld niet verwijzen naar geweld of wapentuig. Een contradictie waar Stienstra goed over na wilde denken. En het beeld moest jongeren aanspreken. Ook dat was onderdeel van de uitdaging tijdens het ontwerpproces.
“Trijn Rembrands is nooit afgebeeld op een schilderij, niemand weet hoe ze eruit heeft gezien,” zegt Stienstra. Ze wilde een Trijn maken zoals ze eruit had kunnen zien en die tegemoet zou komen aan het beeld dat van haar leeft, maar die ook een trots, sterke jonge vrouw van onze tijd kon vertegenwoordigen. Ze vroeg een zestienjarige uit Alkmaar om voor haar te poseren. Stienstra maakte een beeld waarin de Trijn Rembrands uit 1573 en de jonge vrouw uit het heden bijeenkomen.
“Het was voor mij belangrijk om clichés te vermijden,” zegt Stienstra.
De Trijn van toen uit RVS, en een Trijn in brons die staat voor het nu. De 16e-eeuwse Trijn staat met haar voet symbolisch op de brokstukken van de Rode Toren. Terwijl de moderne Trijn met haar voet in een sneaker in het gras staat. Dit deel is uit de Italiaanse steensoort pietra serena gehouwen. Trijn staat vastberaden en zelfverzekerd. Ze heeft een hand in haar zij en uit haar andere achteruitgestrekte bronzen hand vliegt een duif weg.
“Het was voor mij belangrijk om clichés te vermijden,” zegt Stienstra. “Maar in dit geval wilde ik toch wel op genuanceerde wijze een bekend symbool van vrijheid, vrede en hoop laten verschijnen om de positieve aspecten van het geheel te accentueren.” Overigens is de combinatie van RVS en brons in één beeld nieuw, ze combineerde de materialen nog niet eerder op deze manier. Vooral het bewerken van het RVS bleek een lastig en secuur procedé. Het ziet er nu strak en sprankelend uit, maar het was een flinke klus om het zo te krijgen.
In de oudste Alkmaarse bronnen over het beleg worden geen specifieke namen genoemd van de dappere vrouwen die meevochten tijdens de bestorming van de stad. Dat veranderde pas in 1661 toen in een boek over de opstand voor het eerst Trijn Rembrands werd genoemd. Er werd geschreven over de inzet van de vrouwen tijdens het Alkmaarse beleg die alles met groote nyverheydt aendroegen en speciaal genoemd wordt een jonckvrouwe van ontrent 16 jaren, Trijn Rembrants. Na 452 jaar wordt de herinnering aan haar vanaf nu levend gehouden met een zelfverzekerd en krachtig standbeeld.
Dutch 
English