In november 2025 is in de wijk Palenstein in Zoetermeer een kunstwerk onthuld van kunstenaar Q.S. Serafijn en architect Jan Willem Terlouw. Het bijzondere hieraan is dat Q.S. inmiddels is overleden. Hij heeft vanuit zijn ziekenhuisbed aan het schetsontwerp gewerkt, maar nooit geweten dat het kunstwerk daadwerkelijk gerealiseerd zou worden. Esther Didden ging in gesprek met weduwe Anneloes van der Leun en Jan Willem Terlouw.
De samenwerking tussen Q.S. Serafijn en Terlouw begon met het kunstwerk Mannes, een zesenhalve meter grote hond die op het stationsplein in Assen staat en door BK-informatie in 2020 is uitgeroepen tot één van de honderd sleutelwerken, dat zijn kunstwerken die artistiek, historisch, ruimtelijk of maatschappelijk van belang zijn of zijn geweest.
Die samenwerking beviel beiden goed en sinds die tijd hebben ze samen deelgenomen aan verschillende competities, vertelt Terlouw. Een flink aantal keren drongen ze door tot de laatste drie maar dit kunstwerk in Palenstein is de eerste die ze ook daadwerkelijk mochten realiseren. “We hadden geen vaste werkwijze en dat maakte de samenwerking juist zo prettig,” vertelt Terlouw. “Het was meer een gezamenlijke zoektocht en dat leidde geregeld tot verrassende dingen.”
Er moest ook een kunstwerk komen, vonden de bewoners en de gemeente. En zo geschiedde.
Palenstein ontstond in 1966. Vlakbij het centrum heeft de gewilde woonwijk een gunstige ligging. Meer dan een halve eeuw na het ontstaan, was de wijk aan een grondige opknapbeurt toe en de laatste jaren is er grootschalig geherstructureerd. Er moest ook een kunstwerk komen, vonden de bewoners en de gemeente. En zo geschiedde. De opdracht voor Palenstein was een geschikte opdracht voor Q.S., vertelt Van der Leun. De vraag was om een ontmoetingsplek voor bewoners te creëren en daar bewoners bij te betrekken, verder was er veel vrijheid. Er was bijvoorbeeld nog geen locatie bepaald voor het kunstwerk, daar mocht de kunstenaar zelf een voorstel voor doen.
De bovenkant van het kunstwerk is een Italiaanse percolator met acht kanten
Gemeente Zoetermeer plaatste een oproep in BK-informatie. Uit negenenvijftig inzendingen werden vier kunstenaars gekozen om een schetsontwerp te maken. Q.S. Serafijn en Terlouw ontwierpen een kunstwerk en landmark in één. Op 12 juni 2024 was de schetsontwerppresentatie gepland. Een maand eerder, op 11 mei 2024, werd Q.S. Serafijn opgenomen in het ziekenhuis. Op 17 mei volgde de diagnose en op 1 juni 2024 is hij overleden. Het ging snel. De presentatie hebben Van der Leun en Terlouw samen gedaan. “Ik wilde dat het gesprek over het werk zou gaan en niet over het overlijden van Q.S.,” vertelt Van der Leun. Daarom ging ze in zijn plaats. Volgens Van der Leun was Q.S. een echte koffiedrinker. “Het alledaagse koffiedrinken was een inspiratiebron voor het kunstwerk. In het ziekenhuis en hospice werkte hij door aan het schetsontwerp. De bovenkant van het kunstwerk is een Italiaanse percolator met acht kanten. Die kanten lopen door in de houten sokkel waarop de percolator staat. Q.S. gebruikte het nummer ‘One More Cup of Coffee’ van Bob Dylan als inspiratie. Zinnen uit dit nummer staan op die acht zijkanten.”
Omdat het kunstwerk hoger is dan vijf meter, was de nieuwe omgevingswet uit 2024 van kracht
Het duurde enkele maanden voordat de gemeente Zoetermeer aan Terlouw liet weten dat hun kunstwerk geselecteerd was en dat er een definitief ontwerp gemaakt kon worden. Hierin trokken Terlouw en Van der Leun samen op. Ze maakten een precieze begroting en zochten bedrijven voor de uitvoering. Het plan paste keurig binnen het budget, er hoefden geen concessies te worden gedaan. In januari 2025 kwam er officieel groen licht en kon er tot realisering worden overgegaan.
Er bleek nog één hobbel genomen te moeten worden, de omgevingsvergunning. Omdat het kunstwerk hoger is dan vijf meter, was de nieuwe omgevingswet uit 2024 van kracht. Het object moest esthetisch en technisch gekeurd worden. De technische check deed de gemeente niet zelf, maar moest gedaan worden door een kwaliteitsborger, een externe partij waar Terlouw en Van der Leun zelf achteraan moesten. Een en ander leidde tot vertraging.
Op 5 november 2025 is het kunstwerk onthuld. Van der Leun vroeg aan Sjarel Ex, voormalig directeur van Museum Boijmans Van Beuningen, een speech te houden. Ze vond het belangrijk dat er postuum een moment was waarbij stil werd gestaan bij het kunstenaarschap van Q.S. Serafijn. Ex en Q.S. dronken af en toe samen een kop koffie. Ex noemde zichzelf fan van (het werk van) Q.S. Serafijn.
Sjarel Ex: “Q.S. zag in dat de betekenis van de kunst in het leven moeilijk grijpbaar is”
Een citaat uit de speech van Ex: “Het kunstenaarschap was een roeping van levensbelang, en die moest in alle vrijheid en onafhankelijkheid kunnen worden uitgeoefend. Maar tegelijk, hij [Q.S.] zag in dat de betekenis van de kunst in het leven moeilijk grijpbaar is, diffuus blijft, vaak niet zomaar is in te vullen. Misschien wel daarom raakte hij steeds meer gefascineerd in kunstwerken maken voor de openbare ruimte. Geïnteresseerd in de kunst náár mensen brengen. Kunstpubliek zichtbaar maken, buiten de musea en galeries om. Q.S. wilde gezien en gehoord worden want hij had nog zo veel te vertellen.”
Dutch 
English