Het geheugen van Parijsch

(Bovenstaande foto door Geert van de Camp)

Twintig jaar lagen ze opgeslagen in kisten op de ‘zolder’ van het kunstwerk Het geheugen van Parijsch: 13.000 gedrukte exemplaren van een door Sjaak Langenberg en André Dekker (Observatorium) samengestelde en geschreven speciale editie van de Culemborgse Courant. De inhoud van de krant is twintig jaar geheimgehouden en bevat de eerste geschiedschrijving van de Culemborgse nieuwbouwwijk Parijsch, met reflecties op de samenleving en politieke besluitvorming in 2005, toekomstverwachtingen en portretten van de eerste bewoners van de wijk. Esther Didden ging met beide kunstenaars in gesprek over het kunstproject, van twintig jaar geleden en van nu.

Parijsch is een woonwijk in Culemborg, vernoemd naar de polder Parijs waarop ze is gebouwd. Bij een wijk van die omvang hoort een kunstwerk. De gemeente en CV Parijsch (de ontwikkelingsmaatschappij) gaven aan kunstenaarscollectief Observatorium en Sjaak Langenberg schetsopdracht voor een kunstwerk in de openbare ruimte van Parijsch. Ze werkten los van elkaar maar werden door de kunstcommissie aan elkaar gekoppeld, toen bleek dat beiden gefascineerd waren door het Roadblock, een wegversperring.

Op de Prijsseweg, een doorgaande weg richting de binnenstad, was in 1999 een roadblock geplaatst, vertelt Langenberg. Bedoeld om de ooit landelijke polderweg autoluw te houden. Dat werkte inderdaad maar Parijschenaars moesten met de auto een omweg maken. Dat gaf veel wrevel, het was zo’n beetje het gesprek van de dag in de kersverse nieuwbouwwijk. Dat kwam Langenberg ter ore en die raakte erdoor gefascineerd. Observatorium had het ook in de gaten en speelde er ook mee in hun plannen. Tijd om de heren aan elkaar te koppelen. Een enthousiaste wethouder gaf hun vervolgens een extra opdracht.

Observatorium ontwierp een grote overkapping die gebaseerd is op de historische Betuwse schuren die ooit in de polder hebben gestaan. Op de zolder van de ‘schuur’ plaatsten Langenberg en Dekker grote houten kisten waarin twintig jaar lang de speciale editie van de Culemborgse Courant werd opgeslagen.

Een enthousiaste wethouder gaf hun vervolgens een extra opdracht

Twintig jaar is een lange periode waarin veel kan gebeuren. Het plan voor de krant bedachten ze samen. Dekker zegt lachend dat hij het tricky vond om voor een periode van vijfentwintig jaar te kiezen, hij wilde het openen van de kisten nog wel meemaken.
Dat is in ieder geval gelukt, afgelopen december zijn de kisten in het bijzijn van de burgemeester geopend. Begin dit jaar zijn de kranten huis-aan-huis verspreid, net zoals de Culemborgse Courant vroeger.

Inmiddels is de courant overgenomen door mediabedrijf Het Kontakt, in Midden-Nederland namen zij heel veel huis-aan-huisbladen over. In twintig jaar kan veel gebeuren. Omdat Culemborg blijft groeien, hield Dekker er rekening mee dat 13.000 exemplaren wellicht niet genoeg zou zijn. Dat klopt maar het viel mee, ze kwamen 500 kranten tekort. Culemborg is gegroeid maar nog enigszins bescheiden.

Nu de krant het daglicht heeft gezien, is een nieuwe fase aangebroken

Uiteraard staat het roadblock ook in de krant. Twee energielezers, zo staat in het artikel, waren gevraagd om de energie van Parijsch in beeld te brengen. Met gesloten ogen staan ze op het roadblock. Ze zijn gevraagd de energie en de energiestromen van de weg te ‘lezen’. Zonder enige voorkennis tasten zij de historie van de weg en de omgeving af. Het is een vermakelijk artikel. Er staan ook veel advertenties in de krant, die duidelijk een ander tijdsbeeld weergeven. Aanbiedingen van de slager (menu van de maand) en de bakker, de aankondiging van een tariefwijziging van de kabeltelevisie en een lokale makelaar licht het ‘huis van de week’ uit. Langenberg vertelt dat de advertenties van destijds in de krant zijn opgenomen juist om 2005 weer te geven. Destijds waren deze advertenties bloedserieus maar met de ogen van nu zijn ze gedateerd en grappig.

Het knappe is dat Langenberg en Dekker bij het samenstellen van de krant destijds al goed hun vinger konden leggen op dat wat specifiek was voor die tijd. Ze hebben één generatie overbrugd. In de krant staan foto’s van Awoiska van der Molen, zij was toen net afgestudeerd. Zij fotografeerde alledaagse situaties in de wijk. Yvonne (34) zittend op een witte tuinstoel met op haar schoot Lisette (1,5) en daarbij de vermelding dat ze zwanger is van haar tweede kind. Of de vrienden Merijn Siben (13) en Thijs van den Hoogen (15), beide met een skateboard. Het gewone leven in 2005 in woord en beeld in de speciale uitgave van de Culemborgse Courant van 18 december 2025.

In twintig jaar kan veel gebeuren maar sommige dingen veranderen niet

Nu de krant het daglicht heeft gezien, is een nieuwe fase aangebroken. Dit jaar zal een kunstwerk worden toegevoegd nabij de overkapping. Langenberg en Observatorium namen hiertoe het initiatief en de organisatie is nu in handen van Stichting LekArt. Vier kunstenaars uit de regio hebben inmiddels een ideeschets gemaakt.

In twintig jaar kan veel gebeuren maar sommige dingen veranderen niet. Nog altijd klagen Parijschenaars over de kilometers die ze moeten omrijden. De gemeente houdt echter vast aan een niet-doorgaande route. Sinds 2021 hangt er een camerasysteem op de plaats van het roadblock. De gemeente handhaaft op overtredingen.