Eind juni publiceerde de Raad voor Cultuur het advies Zet de kracht van creativiteit in voor ontwikkeling van AI. De raad is van oordeel dat de impact van AI op de creatieve sector zeer groot is. Onderstaand een kort weergave van het advies.
“Omdat Artificiële Intelligentie (AI) onze cultuur diepgaand beïnvloedt is het belangrijk dat AI voor óns werkt en niet andersom,” aldus de raad. “Dat kan alleen als we de kracht van creativiteit beschermen en deze benutten om de snelle ontwikkeling van AI bij te sturen.” De raad vindt dat daar urgent actie voor nodig is, ook van de overheid.
AI dringt steeds dieper door in het dagelijkse leven: in de wijze waarop we werken, onze informatie ontvangen en de werkelijkheid waarnemen. AI heeft grote invloed op de creatieve en culturele sector. Het wordt nu al massaal toegepast bij het schrijven van teksten, bij het componeren en uitvoeren van muziek en bij het creëren van afbeeldingen en video’s.
De rol die AI speelt in het creatieve proces, kan vervuld worden omdat de AI-modellen getraind zijn op culturele data, dat wil zeggen alle creatieve content die in de loop der eeuwen door schrijvers, schilders, ontwerpers, fotografen en andere makers tot stand is gebracht. De bedrijven achter de ontwikkeling van generatieve AI gebruiken onze cultuur zodoende voor het eigen disruptieve productieproces en verdienmodel.
De rol die AI speelt in het creatieve proces, kan vervuld worden omdat de AI-modellen getraind zijn op culturele data
Enerzijds zien makers kansen – in iedere fase van het creatieve proces wordt veelvuldig van AI gebruik gemaakt. Bijvoorbeeld als sparring partner, als artistieke co-creator, als eindredacteur van een boek, als ondersteuning bij een museale presentatie, als manier om het publiek actief te laten participeren en om de ontsluiting van archieven te vergemakkelijken. Anderzijds zijn er grote zorgen: AI-technologie is in handen van een kleine groep – hoofdzakelijk – Amerikaanse bedrijven met veel kapitaal, waarvan de waarden op gespannen voet staan met Europese waarden en die op niets anders uit zijn dan vergroting van eigen macht en eigen vermogen.
Ook leven er grote zorgen over bias, het gebrek aan culturele diversiteit en de milieu-impact van de datacenters
AI-modellen zijn veelal getraind met culturele data zonder dat makers en rechthebbenden daar toestemming voor hebben gegeven of een vergoeding voor hebben gekregen. Daarnaast merken werkenden in de creatieve sector dat de aard van hun creatieve werk verandert en dat hun beroepspraktijk op een negatieve manier wordt beïnvloed. Ook leven er grote zorgen over bias, het gebrek aan culturele diversiteit en de milieu-impact van de datacenters die nodig zijn om de AI-modellen te laten draaien.
Zes waarden
De raad vindt dat overheid, de culturele en creatieve sector en de samenleving ervoor moeten zorgen dat AI op een verantwoorde manier wordt ingezet. De omgang met AI zou waardengedreven moeten zijn: het kan op een betekenisvolle manier bij de productie van culturele producties worden gebruikt, maar daarbij moeten altijd de essentiële waarden worden gewaarborgd.
De raad formuleert daarom zes fundamentele waarden van de culturele en creatieve praktijk die centraal moeten staan bij de actieve bescherming van kunst en cultuur tegen de invloed van AI:
1. Menselijke creativiteit
AI respecteert, waarborgt en stimuleert de menselijke creativiteit.
2. Creatief auteurschap
AI respecteert, waarborgt en beschermt het creatief auteurschap van kunstenaars.
3. Kwaliteit van de creatieve arbeidsmarkt
AI respecteert, beschermt en stimuleert een rechtvaardige arbeidsmarkt voor kunstenaars.
4. Pluriformiteit
AI stimuleert, beschermt en draagt bij aan artistieke pluriformiteit.
5. Toegankelijkheid
AI respecteert, waarborgt en stimuleert de vrije, brede en laagdrempelige toegang tot kunst en cultuur.
6. Artistieke vrijheid
AI respecteert en draagt bij aan het bestaan van volledige artistieke vrijheid.
De invloed van AI op de creatieve en culturele praktijk zou positief in plaats van negatief moeten zijn. Technologie dient bij te dragen aan een sterke culturele en creatieve sector en aan een rijke en diverse kunst en cultuur, in plaats van deze te ondermijnen. De raad vindt dat de kracht van cultuur kan worden ingezet voor een waardengedreven omgang met AI en pleit ervoor om de ontwikkeling van AI actief mee vorm te geven. Dat vraagt om het beschermen van fundamentele waarden van cultuur en creativiteit en het benutten van de kracht van creativiteit. Daarbij heeft de sector bescherming nodig tegen de uitwassen van de huidige AI-industrie, bovendien dient de sector de ruimte te krijgen om de technologie op de juiste manier te benutten, wat vraagt om het opbouwen van kennis en ruimte voor experiment.
De invloed van AI op de creatieve en culturele praktijk zou positief in plaats van negatief moeten zijn
Voor een omgang met AI waarbij de fundamentele waarden worden beschermd en de mogelijkheden van AI worden benut, heeft de raad aanbevelingen geformuleerd die zijn samengevat in drie pijlers.
I. Versterken creativiteit: alternatieve technologie, onderzoek en experiment
II. Werken aan een weerbare en veerkrachtige sector
III. Verstevigen culturele en creatieve arbeidsmarkt
Dutch 
English