De Boekmanstichting brengt jaarlijks een update uit van de Cultuurmonitor, een instrument dat gegevens samenbrengt over ontwikkelingen in het culturele leven. De editie van 2025 toont een sector die volop in beweging is: maatschappelijk betrokken en creatief, maar ook structureel kwetsbaar, aldus de Boekmanstichting.
De zeven meest bepalende ontwikkelingen van het afgelopen jaar:
1. Groeiende druk op artistieke vrijheid
De verharding van het publieke debat raakt het culturele leven direct. De Raad voor Cultuur signaleert zelfcensuur onder kunstenaars en beveelt wetgeving aan om artistieke vrijheid beter te beschermen.
2. Generatieve AI: kansen én existentiële dreiging
Uit onderzoek van de Boekmanstichting onder ruim zevenhonderd makers blijkt dat bijna één op de vijf nu al minder opdrachten en inkomen meldt door generatieve AI, onder vertalers is dat één op de drie. Tegelijkertijd biedt AI creatieve kansen en mogelijkheden om kunst te democratiseren.
3. Cultuur als probleemoplosser
Er is toenemende aandacht voor de inzet van cultuur bij maatschappelijke uitdagingen. Wel roept instrumentalisering van cultuur vragen op over de balans met artistieke autonomie.
4. Fair pay: van ambitie naar praktijk
Met de start van de cultuurplanperiode 2025–2028 werd fair pay verplicht voor instellingen in de Basisinfrastructuur (BIS). Toch blijft de weg van beleidsambitie naar dagelijkse praktijk lang. Veel makers werken als zzp’er, veelal tegen lage tarieven. De ambitie is er, en stappen naar fair pay praktijk worden gezet.
5. Hoge cultuurparticipatie, hardnekkige ongelijkheid
91 procent van de Nederlanders van zes jaar en ouder bezocht in 2024 minstens één culturele activiteit; een herstel na de coronajaren. Tegelijk zijn de participatieverschillen naar opleiding, inkomen en migratieachtergrond aanzienlijk en hardnekkig.
6. Overheidsfinanciering structureel gedaald
Gecorrigeerd voor inflatie ligt de overheidssteun aan cultuur in 2023 1,26 miljard euro lager dan wanneer het uitgavenniveau van 2005 was aangehouden. Gemeenten zijn met zestig procent de grootste overheidsfinancier van cultuur en staan tegelijk zwaar onder druk. Het zogeheten ‘ravijnjaar’ dreigt zich nu in 2028 aan te dienen.
7. Hervorming van het cultuurbestel
2025 was het eerste jaar van de nieuwe cultuurplanperiode, maar juridische procedures over subsidieverdeling werkten door. Er kwamen concrete voorstellen voor vereenvoudiging van aanvraag- en beoordelingsprocedures voor langjarige zekerheid voor makers en instellingen en minder regeldruk. Zie ook de ’Cultuurbrief 2026’.
Dutch 
English