Bemiddelaarschap voor kunst in de openbare ruimte van Amsterdam 

beeld: wand van Dewar & Giquel, metrostation Rokin, Amsterdam. Bemiddelaar: QKunst

In februari van dit jaar publiceerde het Stadscuratorium Amsterdam het advies Verbinders in een stad. Over de toekomst van het bemiddelaarschap voor kunst in de openbare ruimte van Amsterdam. Het Stadscuratorium adviseert het Amsterdamse college van B&W gevraagd en ongevraagd over kunst in de openbare ruimte. De adviezen in de publicatie richten zich weliswaar op de Amsterdamse situatie, maar kunnen ook voor kunstenaars, ambtenaren en bemiddelaars in andere gemeenten relevant zijn. 

Het Stadscuratorium Amsterdam (SCA) signaleerde dat “de kwaliteiten van bemiddelaars bij het realiseren van publieke kunstwerken in de stad optimaler kunnen worden benut en dat zowel het werkveld als de rolopvatting van de bemiddelaar nieuwe impulsen kan gebruiken”.

In een serie expertmeetings ging het RCA in gesprek met personen die in verschillende rollen professioneel bij kunst in de openbare ruimte betrokken zijn. Het bovengenoemde advies verscheen als gevolg van die gesprekken. De expertmeetings met bemiddelaars en kunstenaars werden gevolgd door een artikel in BK-informatie en een grotere Stadsdialoog over bemiddelaarschap, eveneens in samenwerking met BK-informatie.

“Als we willen dat de kunst in de publieke ruimte zich ontwikkelt, de collectie buitenkunst pluriform is en aansluit bij tendensen in de stad, is het belangrijk dat er met verschillende typen bemiddelaars wordt samengewerkt en dat deze (en toekomstige) bemiddelaars zich ook kunnen ontwikkelen.”, aldus het RCA. 

Bemiddelaarschap

Bemiddelaars zijn personen die, buiten de betrokken kunstenaars, kunstprojecten organiseren en ontwikkelen en soms de uitvoering begeleiden. SCA verstaat onder de bemiddelaar in de eerste plaats een curator of kunstadviseur, die zich onderscheidt van een producent door diens artistieke expertise. De bemiddelaar heeft het vermogen om zich vanuit specifieke kennis en ervaring te bewegen in complexe (ruimtelijke, bestuurlijke en inhoudelijke) contexten. De rol omvat onder andere het analyseren van ruimtelijke opgaven, selecteren van kunstenaars, faciliteren van het selectie- en ontwerpproces, en helpen bij contractvorming, bij de uitvoering (als schakel tussen opdracht-gever en kunstenaar), bij participatietrajecten en bij de communicatie en documentatie van het kunstproject. 

De adviezen

Het stadscuratorium adviseert om bij de opzet van kunstprojecten in principe steeds een bemiddelaar in te schakelen, om diens rol en taken goed te borgen in het gemeentelijke organogram en in opdrachtovereenkomsten, en om de bemiddelaar al in de conceptfase van het project te betrekken.

Daarnaast is het advies om publieksparticipatie niet uitsluitend bij de kunstenaar te beleggen, maar vanaf de conceptfase te investeren in een zorgvuldige inbedding van het project in de gemeenschap, samen met een bemiddelaar. Voor participatie moeten voldoende tijd en middelen worden ingeruimd en vormen van participatie moeten op een zinvol en betekenisvol moment worden ingezet.

SCA adviseert om te investeren in het uitbreiden van het netwerk van bemiddelaars en andere professionals op het gebied van kunst in de openbare ruimte, door dit netwerk in kaart te brengen en door het faciliteren van kennisdeling en cursusmomenten.

Tot slot adviseert SCA om in de opzet (en bij de te maken keuzes) van een kunstproject ruimte voor experiment te waarborgen door de expertise van de curator/bemiddelaar meer gewicht te geven; door artistiek onderzoek en meer tijdelijke kunstuitingen vaker de invulling van het project te laten zijn en door ervoor te waken dat gedetailleerde randvoorwaarden en verwachtingen de artistieke mogelijkheden niet overmatig begrenzen. Bemiddelaars kunnen artistiek onderzoek stimuleren door in de opzet van kunstprojecten verbindingen te leggen met bredere maatschappelijke fenomenen die van invloed zijn op gebruik en inrichting van de openbare ruimte, en zo een aandeel leveren in de placemaking voor de ontwikkeling van een gebied.