Den Haag heeft een prachtig bos. Dit Haagse Bos is het laatste stuk wat is overgebleven van het oude bos Holtland dat zich uitstrekte van ’s Gravenzande tot Alkmaar. In 1576 waren er vergevorderde plannen om het Haagse Bos te kappen, de oorlogskas tegen de Spanjaarden moest immers gevuld worden. De inwoners van Den Haag kwamen succesvol in opstand, het bos kreeg juridische bescherming. Nu, 450 jaar later, wordt hierbij stilgestaan met een tentoonstelling in het Atrium waaraan kunstenaar Johan van der Wiel meedoet. Esther Didden ging met hem in gesprek.
Op 16 april 1576 sloot Willem van Oranje met het Haagse Stadsbestuur een overeenkomst. In deze Akte van Redemptie werd bepaald dat het Haagse bos niet mocht worden verkocht om gekapt te worden. Vanwege deze juridische bescherming ligt het bos nog steeds in het hart van de stad en mag voor altijd blijven bestaan. Dit bijzondere gegeven, dat vrij onbekend is, was aanleiding voor een tentoonstelling en een uitgebreid activiteitenprogramma. Eén van de deelnemende kunstenaars is Johan van der Wiel. Ik ken hem via een eenmalige leesgroep die ik enkele jaren geleden opzette om gezamenlijk het boek De goede voorouder van Roman Krznaric te lezen en bespreken. In dit boek houdt filosoof Krznaric een overtuigend pleidooi om bij de afwegingen die je in je leven maakt, de zeer lange termij n (te weten zeven generaties) mee te nemen. Stel jezelf bij de beslissingen die je neemt de vraag: handel ik als een goede voorouder voor de generaties (ver) na mij ? Deze akte is bij uitstek een voorbeeld van goed voorouderschap.
Ooit werd het grootste deel van het uitgestrekte bos Holtland gekapt voor stedenbouw, nu wilde hij hout van de stad gebruiken om een boom te bouwen.
Van der Wiels voorbereidingen voor de tentoonstelling begonnen in januari van dit jaar. Hij wilde een enorme boom maken van gebruikt hout. Ooit werd het grootste deel van het uitgestrekte bos Holtland gekapt voor stedenbouw, nu wilde hij hout van de stad gebruiken om een boom te bouwen. Hij riep inwoners van Den Haag via verschillende media op om gebruikt hout naar zijn atelier te brengen. Dat werd volop gedaan, zelfs Burgemeester van Zanen kwam met een stuk hout langs. Van der Wiel ontving delen van raamkozijnen, deuren, boomstammen en allerlei planken en latjes.
Waarom wilde hij een boom maken? Dat lijkt tegenstrijdig, een boom plant je. Dat heeft te maken met een andere filosoof waar Van der Wiel zich door liet inspireren: Bruno Latour en dan met name zij n boek Wij zijn nooit modern geweest uit 1991. Latour betoogt hierin dat in onze samenleving, sinds de wetenschappelijke revolutie (17e eeuw), cultuur tegenover natuur staat. Volgens Latour is dat niet terecht, er is juist een enorme verwevenheid tussen beide domeinen: er zou een nieuwe constitutie moeten komen die de verwevenheid van mensen en niet-mensen benadrukt. Oftewel, regenwouden, oceanen, rivieren, bergen, beren en muizen moeten ook vertegenwoordigd worden in de politiek. Meiers architectonische statement waarin cultuur en natuur strikt gescheiden zijn, staat haaks op dat van Latour. De Akte van Redemptie sluit wél goed op het denken van Latour aan. Het moge duidelijk zijn aan welke zij de Van der Wiel staat. Van nature hadden bomen een plek in de samenleving. Op het aloude dorpsplein was de boom de plek om samen te komen en het maatschappelijk leven vorm te geven. Zijn kunstwerk LAT wilde hij ook als zodanig laten functioneren: als een plek van ontmoeting om in gezamenlijkheid na te denken over samenwonen met ál het leven in de stad.
Van der Wiel nodigde ook andere kunstenaars uit om met hem samen te werken in aanloop naar de tentoonstelling. Ieder jaar vindt op 21 maart de Internationale Dag van het Bos plaats en wordt de lente gevierd. De nacht duurt dan even lang als de dag. Samen met kunstenaar Esther Kokmeij er gaf Van der Wiel vorm aan een ritueel rond een vuur. Kunstenaar Jacqueline Heerema werd gevraagd om ter plekke porselein in het vuur te stoken.
Naast de tentoonstelling in het Atrium en een activiteitenprogramma, was er ook een kunstroute door het Haagse Bos, vormgegeven door twintig studenten van de HKU. Het hele project was een initiatief van Stichting Bos dat van Zichzelf is. Hun doel is volledig in lij n met zowel Krznaric’ als Latours denken. In Nieuw-Zeeland is de eerste rivier ter wereld aangemerkt als rechtspersoon en Ecuador heeft rechten voor de natuur opgenomen in de grondwet. Waarom gebeurt dat in Nederland nog niet? De Stichting wil de Rights of Nature beweging naar Nederland brengen. Dit doen ze praktisch door Bossen juridisch voor altij d terug te geven aan zichzelf via de moderne Akte van Redemptie. Zo leggen ze de basis voor nieuwe oerbossen in Nederland. Daarnaast organiseren ze gastlessen, tentoonstellingen en walkshops om mensen meer te betrekken bij de natuur.
Dutch 
English